Kıdem Tazminatı Nasıl Hesaplanır?

Kıdem tazminatına kimler hak kazanır?

Kıdem tazminatının ilk şartı aynı işverende en az 1 yıl çalışmış olmaktır. Bir yıldan kısa süreli çalışmalarda kıdem tazminatı doğmaz.

İkinci şart, iş sözleşmesinin kıdeme hak kazandıran bir nedenle sona ermesidir. Bunlar şunlardır:

• İşveren tarafından haklı neden olmaksızın işten çıkarılma
• İşçinin haklı nedenle iş sözleşmesini feshetmesi (ücretin ödenmemesi, mobbing, sigortasız çalıştırılma gibi)
• Erkek işçi için askerlik görevi
• Kadın işçi için evlilik tarihinden itibaren bir yıl içinde ayrılma
• Emeklilik, yaşlılık veya malullük aylığı almak amacıyla ayrılma
• İşçinin ölümü (mirasçılarına ödenir)

Kendi isteğiyle istifa eden işçi kural olarak kıdem tazminatı alamaz. Yukarıdaki istisnalar dışında istifa, tazminat hakkını ortadan kaldırır.

Giydirilmiş brüt ücret nedir?

Kıdem tazminatı çıplak brüt maaş üzerinden değil, giydirilmiş brüt ücret üzerinden hesaplanır. Giydirilmiş ücret, brüt maaşınıza düzenli olarak ödenen yan hakların eklenmiş hâlidir.

Hesaba katılan yan haklar:

• Yemek yardımı (nakit veya kart)
• Yol ve ulaşım yardımı
• Düzenli ödenen ikramiye ve primler
• Yakacak, giyim, konut yardımı
• Düzenli ödenen sosyal yardımlar

Hesaba katılmayanlar: fazla mesai ücreti, yıllık izin ücreti, bir defaya mahsus ödenen primler ve arızi nitelikteki ödemeler.

Örnek: Brüt maaşı 60.000 TL olan bir çalışan aylık 3.000 TL yemek ve 2.500 TL yol yardımı alıyorsa, giydirilmiş brüt ücreti 65.500 TL olur. Kıdem hesabı bu tutar üzerinden yapılır.

Kıdem tazminatı formülü

Temel formül basittir: her tam çalışma yılı için 30 günlük giydirilmiş brüt ücret ödenir. Bir yıldan artan süreler ay ve gün olarak orantılanır.

Kıdem tazminatı = (Giydirilmiş günlük ücret × 30) × Çalışılan yıl

Örnek: 65.500 TL giydirilmiş brüt ücretle 6 yıl 4 ay çalışmış bir işçi için:

• Günlük ücret: 65.500 ÷ 30 = 2.183,33 TL
• Yıllık tazminat: 2.183,33 × 30 = 65.500 TL
• Çalışma süresi: 6 yıl 4 ay = 6,33 yıl
• Brüt kıdem tazminatı: 65.500 × 6,33 = 414.615 TL

Kıdem tavanı: en kritik nokta

Kıdem tazminatında yasal bir üst sınır vardır. Giydirilmiş brüt ücretiniz ne kadar yüksek olursa olsun, her yıl için ödenecek tutar kıdem tazminatı tavanını aşamaz.

Tavan tutarı her yıl ocak ve temmuz aylarında memur maaş katsayılarına göre güncellenir. Yani yılda iki kez değişir.

Bu, yüksek maaşlı çalışanlar için ciddi fark yaratır. Giydirilmiş ücreti tavanın üzerinde olan bir çalışan, hesaplamada kendi ücretini değil tavan tutarını kullanır.

Hesaplama yaparken mutlaka işten ayrılış tarihinizde geçerli olan tavan tutarını kullanın. Eski bir tavanla yapılan hesap yanıltıcı olur.

Kıdem tazminatından hangi vergiler kesilir?

Kıdem tazminatı vergi açısından avantajlıdır: gelir vergisi kesilmez. Yalnızca damga vergisi kesintisi yapılır.

SGK primi de kesilmez. Bu nedenle kıdem tazminatının brütü ile neti arasındaki fark çok küçüktür.

İhbar tazminatı ise tam tersidir: hem gelir vergisine hem damga vergisine tabidir. İkisini karıştırmamak gerekir; aynı anda alsanız bile vergileri farklı hesaplanır.

Sık yapılan hatalar

• Çıplak maaş üzerinden hesaplamak. Yemek ve yol yardımını eklemeyi unutmak tazminatı olduğundan düşük gösterir.
• Eski tavan tutarını kullanmak. Tavan yılda iki kez değişir; güncel tutarı kullanın.
• Fazla mesaiyi hesaba katmak. Fazla mesai ücreti giydirilmiş ücrete dâhil edilmez.
• İhbar ile karıştırmak. İkisi ayrı haklardır ve vergileri farklıdır.
• Kısmi yılları yok saymak. 6 yıl 4 ay çalıştıysanız 6 yıl değil, 6,33 yıl üzerinden hesaplanır.

Zamanaşımı ve ödeme zamanı

Kıdem tazminatı, iş sözleşmesinin sona erdiği tarihte muaccel olur; yani işveren derhal ödemekle yükümlüdür.

Geciken ödemeler için mevduata uygulanan en yüksek faiz işletilir. Bu, normal yasal faizden yüksektir.

Kıdem tazminatı alacağında zamanaşımı süresi 5 yıldır. Bu süre iş sözleşmesinin feshedildiği tarihten işlemeye başlar.

Ödeme yapılmazsa önce arabuluculuğa başvurmak zorunludur; anlaşma sağlanamazsa iş mahkemesinde dava açılır.